Паколькі тэхналогіі развіваюцца ў напрамку, які абумоўлены фізікай і эканамічнай мэтазгоднасцю, цалкам рэальна прадбачыць, як будзе эвалюцыянаваць лічбавізацыя эканомікі, грамадства і кіравання ў бліжэйшыя дзесяцігоддзі.
ТЭХНАЛОГІІ
Структурныя асновы будучых змяненняў вызначаюцца шэрагам ключавых і дапаможных тэхналогій. Да ключавых сістэмных тэхналогій, якія кардынальна ўплываюць на эканоміку, сацыяльную сферу і кіраванне, можна аднесці штучны інтэлект (ШІ), устойлівы ядзерны сінтэз з высокай энергетычнай рэнтабельнасцю, блокчэйн, біятэхналогіі, чыпы са зменнай мікраархітэктурай, квантавы камп’ютар і квантавую сувязь.
Такім чынам, у межах развіцця дадзеных тэхналогій можна вылучыць шэсць ключавых мэт, дасягненне якіх з высокай верагоднасцю будзе прыводзіць да імклівых змен у будучыні:
— стварэнне ўніверсальнага і моцнага ШІ (дасягненне чакаецца бліжэй да 2040 года);
— дасягненне ядзернага сінтэзу, энергія якога значна перавышае энергію, затрачаную на яго атрыманне (ўстойлівасць пры невялікім працэнце энергетычнай рэнтабельнасці ўжо дасягнута, паўнавартаснае прымяненне ў энергетыцы чакаецца бліжэй да 2040 года);
— разгортванне сеткі, якая аб’ядноўвае ўсе блокчэйн-сістэмы (чаканае дасягненне да 2035 года) з рознымі архітэктурамі, узроўнямі і алгарытмамі кансэнсусу;
— шырокае выкарыстанне ксенаботаў як штучна створаных шматклеткавых арганізмаў, сабраных з клетак жывой істоты (прататыпы такіх арганізмаў ужо існуюць, паўнавартаснае прымяненне чакаецца бліжэй да 2033 года);
— укараненне працэсараў, якія выпадковым чынам змяняюць сваю мікраархітэктуру кожныя некалькі мілісекунд і адаптаваныя для выкарыстання і абароны даных у воблачным асяроддзі (прататып Morpheus быў створаны ў 2021 годзе, паўнавартаснае выкарыстанне чакаецца прыкладна да 2030 года);
— стварэнне шырокага класа алгарытмаў, якія працуюць не з бінарнымі данымі, а з суперпазіцыяй лагічных станаў (сярод тых, што ўжо даказалі сваю эфектыўнасць, пакуль можна адзначыць толькі алгарытмы Шора і Гровера для ўзлому камп’ютарных сістэм і рэалізацыі пошуку ў неструктураваных даных; больш шырокі пералік «квантавых алгарытмаў» можна чакаць каля 2030 года).
МЕСЯЦОВАЯ ЛІХАМАНКА
Маштабнае ўкараненне ШІ ў эканоміку і кіраванне — гэта вельмі сур’ёзны рост энергаспажывання. Ускосным сведчаннем блізкай гатоўнасці да выкарыстання тэрмаядзернай энергіі можна назваць развіццё «месяцовай ліхаманкі» па здабычы надзвычай каштоўнага ізатопа гелію-3, патэнцыйна прыдатнага для выкарыстання ў «чыстых» тэрмаядзерных устаноўках для выпрацоўкі энергіі. У рэакцыі тэрмаядзернага сінтэзу з выкарыстаннем адной тоны гелію-3 і 0,67 тоны дэйтэрыю будзе вызваляцца столькі ж энергіі, колькі пры спальванні 15 млн тон нафты.
Гелій-3 не вельмі распаўсюджаны на Зямлі, але даступны ў велізарных колькасцях на Месяцы. Паводле розных ацэнак, яго ўтрыманне ў месяцовым грунце можа складаць ад 0,5 да 2,5 млн тон. Насельніцтву нашай планеты хапіла б гэтай крыніцы энергіі на 5 тысяч гадоў. А кошт аднаго грама гелію-3 сёння складае 17,5 тыс. долараў. Акрамя таго, паводле сцвярджэнняў экспертаў, ні гелій-3, ні прадукты яго распаду не будуць радыеактыўнымі і не стануць такой вялікай праблемай пры ўтылізацыі, як сучаснае ядзернае паліва.
Ідэя здабычы рэсурсаў на Месяцы раней гучала як сюжэт фантастычнага фільма. Але сёння мы бачым рэальныя планы прыватных кампаній і касмічных агенцтваў. У 2020 годзе кітайская месяцовая місія Chang’E-5 упершыню з 1976 года даставіла на Зямлю 1 731 грам грунту спадарожніка. Дзякуючы гэтым узорам спецыялісты ўпершыню змаглі высветліць, у якой канцэнтрацыі ў грунце Месяца ўтрымліваецца гелій-3, і разлічыць параметры яго здабычы.
Пра свае «месяцовыя» намеры пачалі заяўляць і прыватныя кампаніі. Сярод іх — стартап Interlune, за якім стаяць сур’ёзныя інвестары. Роб Меерсан, сузаснавальнік Interlune і былы прэзідэнт Blue Origin — касмічнай кампаніі, заснаванай Джэфам Безасам (уладальнікам Amazon), паведаміў, што першая разведвальная місія можа адбыцца ўжо ў 2026 годзе, а камерцыйныя аперацыі будуць запушчаны ў 2030-х гадах.
Нягледзячы на тое, што перапрацоўка вялікай колькасці рэгаліту і дастаўка гелію-3 — гэта вельмі дарагія мерапрыемствы, паводле ацэнкі геахіміка, навуковага кіраўніка Месяцовай праграмы Кітая Оуяна Цзыюаня, «усяго тры штогадовыя місіі касмічных чаўнакоў могуць дастаўляць дастаткова паліва для патрэб усяго насельніцтва Зямлі».
Нават калі скептыкі маюць рацыю і тэхналогія тэрмаядзернага сінтэзу яшчэ вельмі доўга не будзе гатовая для камерцыйнага выкарыстання, існуюць і іншыя напрамкі, для якіх гелій-3 уяўляе ключавую цікавасць.
У прыватнасці, больш рэальным выглядае выкарыстанне гелію-3 у крыягеннай тэхніцы. Гэты ізатоп неабходны для астуджэння абсталявання амаль да абсалютнага нуля — 0,2 Кельвіна. Такія тэмпературы патрэбны, напрыклад, для стабільнай работы квантавых камп’ютараў. Кампанія Maybell Quantum ужо падпісала кантракт з Interlune на пастаўку тысяч літраў гелію-3 у перыяд з 2029 па 2035 год для сваіх халадзільных сістэм. Міністэрства энергетыкі ЗША таксама зрабіла заказ, які павінен быць выкананы да красавіка 2029 года.
Такім чынам, ШІ і звышхуткія паралельныя вылічэнні — гэта тое, што ўзмацняе энергетычныя апетыты і прымушае звяртаць позірк у космас. Не ўдзельнічаць у гэтай гульні — азначае пацярпець абсалютнае паражэнне. Мадэляванне працэсаў канкурэнцыі і супрацоўніцтва, прадэманстраванае Робертам Аксельродам у рамках так званай «Дылемы вязня», паказала, што камп’ютарныя стратэгіі, якія часцей выбіралі здраду, чым супрацоўніцтва, прыводзілі да сумных вынікаў у доўгатэрміновай перспектыве. Усё гэта сведчыць пра неабходнасць кааперацыі і сумеснай адказнасці, калі гаворка ідзе пра развіццё і ўкараненне сістэмных тэхналогій.
ПАШЫРЭННЕ МАГЧЫМАСЦЯЎ
Паляпшэнне якасці і даступнасці асноўных дапаможных тэхналогій будзе ствараць аснову для плённай канкурэнцыі паміж краінамі і кампаніямі. Да асноўных дапаможных тэхналогій можна аднесці Інтэрнэт рэчаў, мікрасэрвісы, 3D-друк, кантактныя лінзы віртуальнай рэальнасці, а таксама шырокі пералік інтэрфейсаў штучнага інтэлекту.
Апошнія дзве тэхналогіі прывядуць да ўнікальнага карыстальніцкага досведу і пашырэння магчымасцей чалавека.
Кантактныя лінзы будуць падсвечваць твары і імёны, падказваць аргументы ў спрэчцы або перакладаць маўленне непасрэдна ў выглядзе субцітраў перад вачыма. З цягам часу людзі перастануць заўважаць такі інтэрфейс. Самая складаная частка на шляху да такой «бясшвоўнасці» — убудаваць ШІ ў працэс рэальнага мыслення. Уплыў інтэрнэту на мысленне заключаўся ў тым, што мы пачалі запамінаць не факты, а тое, дзе іх можна знайсці.
Уздзеянне ШІ будзе яшчэ больш фундаментальным — ён перастане быць проста памочнікам і зможа не толькі выдаваць нам пэўную даведачную інфармацыю, але і пачне ўбудоўвацца ў асацыятыўны шэраг нашага мыслення. Гэта значыць, што наша думка будзе нараджаць рэакцыю ШІ, а рэакцыя ШІ — новую нашу думку. Гэта падобна да таго, як сёння адзін таленавіты музыкант грае джэм-сэйшн з іншым таленавітым музыкантам, прадчуваючы, дапаўняючы і развіваючы тэму. Толькі другі музыкант у гэтым выпадку — не чалавек, а алгарытм. Мяжа паміж ідэнтычнасцю і асобай пачне размывацца, і нам будзе складана сфармуляваць, дзе заканчваюцца нашы думкі і пачынаюцца думкі ШІ.
Дзякуючы такому «бясшвоўнаму ўзаемадзеянню» з тэхналогіямі павысіцца тое, што называюць сярэднім узроўнем інтэлекту. Гэта значыць, што ў большасці сваёй людзі стануць лепш думаць і арыентавацца. Але коштам такога павышэння можа стаць страта неардынарных здольнасцей да вырашэння складаных і міждысцыплінарных праблем. Павышэнне сярэдняга ўзроўню інтэлекту ў звязцы «чалавек — машына» будзе непасрэдна карэляваць са зніжэннем «g-фактару» (агульнага інтэлекту, які ўплывае на ўсе астатнія кагнітыўныя здольнасці) чалавека, што мае цесную сувязь з прасторавым уяўленнем (аперацыі з формамі ў свядомасці) і наратыўным уяўленнем (мадэляванне новых сюжэтаў і стварэнне сінтэзуючых метафар).
Перадаючы на «аўтсорсінг» многія функцыі ўяўлення, чалавек істотна страціць свой «g-фактар». У гэтым выпадку канкурэнцыя будзе ўзнікаць хутчэй не за паўсюдна даступны ШІ, а за людзей з высокім «g-фактарам». Грамадства пачне ствараць своеасаблівыя «капсулы» развіцця для такіх людзей пераважна па-за межамі ўплыву ШІ. Арганізоўваючы затым мэтанакіраваныя сцэнарыі іх узаемадзеяння са штучным інтэлектам, чалавецтва зможа дасягаць каласальнай прадукцыйнасці ў вырашэнні складаных праблем.
У аддаленай будучыні, па меры аб’яднання сістэмных і дапаможных тэхналогій, мы пяройдзем да грамадства перманентнай трансфармацыі, калі бесперапыннае развіццё тэхналогій будзе стымуляваць нас гнацца за навінкамі як ніколі раней. Людзі перастануць імкнуцца валодаць тэхнікай, якая вельмі хутка састарваецца. Страта адчування навізны будзе нараджаць пачуццё незадаволенасці, што генеруе арыгінальныя ідэі і далейшы рост.
Мы будзем пастаянна вучыцца новаму, у тым ліку разам са ШІ, і ва ўмовах часу, які няўлоўна ўцякае, апынемся асуджанымі адчуваць сябе вечнымі пачаткоўцамі.
Крыніца: Нафтахімія