Вынікі штогадовага 23-га расійска-індыйскага саміту на вышэйшым узроўні ў Нью-Дэлі, апрача пасылу лідарамі сігналаў знешнім гульцам (з улікам складанай геапалітычнай дынамікі) і ўнутранай аўдыторыі, па сутнасці абазначылі контуры плана, рэалізацыя якога павінна вывесці ўзаемны тавараабарот да 2030 года на мэтавы ўзровень у 100 млрд долараў. Па выніках бягучага года ён чакаецца ў межах паказчыкаў мінулага перыяду — каля 65 млрд. Гэта значыць, за пяць гадоў неабходна забяспечыць рост у паўтара раза!
Асаблівы пратакол сустрэчы (Н. Модзі асабіста вітаў У. Пуціна ля трапа самалёта, перамяшчэнне ў адной машыне), уражальныя па складзе і ўзроўні афіцыйная і дзелавая дэлегацыі, сумесная заява з 70 пунктаў, каля 30 падпісаных дакументаў — усё гэта падкрэсліла знакавасць падзеі, а таксама ролю дыпламатыі лідараў як гарантаў выканання намечаных амбіцыйных планаў.
Галоўным вынікам саміту эксперты называюць спробу Масквы і Нью-Дэлі стварыць абароненую ад знешняга ўплыву мадэль супрацоўніцтва за межамі гандлю ўзбраеннямі і энергарэсурсамі з узмацненнем тэхналагічнай складальніцкай часткі ў новых сектарах (атамная энергетыка, грамадзянская авіяцыя, аўтапрам, суднабудаванне і суднарамонт, лагістыка, беспілотныя тэхналогіі, крытычна важныя мінералы, працоўная міграцыя). Пры гэтым абарона і бяспека застаюцца важным кампанентам стратэгічнага партнёрства, нягледзячы на дыверсіфікацыю Індыяй крыніц узбраенняў, а таксама стаўку на мясцовае вытворчасць. Акцэнты перанесены на сумесныя даследаванні і распрацоўкі, перадачу тэхналогій і глыбокую лакалізацыю перадавых сістэм у духу праграмы «Вырабляй у Індыі».
Зыходзячы з рыторыкі лідараў, можна меркаваць, што індыйцы працягнуць закупляць расійскую нафту нават больш складанымі абыходнымі маршрутамі, нягледзячы на пагрозы другасных санкцый ЗША, дэманструючы стратэгічную аўтаномію і прыхільнасць партнёрству з РФ. Відавочна, Н. Модзі лічыць, што эканамічная магутнасць і вага Індыі ў сусветных справах даюць яму свабоду павышаць стаўкі.
Паўза вакол будучага імпарту расійскай нафты, неабходнасць выраўноўвання гандлёвага дысбалансу, тарыфы ЗША дазваляюць Нью-Дэлі шматкроць нарасціць свой экспарт у РФ, асабліва сельскагаспадарчай прадукцыі, фармацэўтыкі, машынабудавання, электронікі. Ключавая роля ў дыверсіфікацыі гандлёвай карзіны адводзіцца малым і сярэднім кампаніям. У Індыі ¾ кампаній маюць колькасць супрацоўнікаў менш за 40 чалавек, і толькі 14% — ад 31 да 99.
Індыйцы будуць удзельнічаць у расійскіх праектах у Арктыцы і на Далёкім Усходзе, у тым ліку ў галіне разведкі і здабычы крытычных мінералаў. Вузкія месцы ў лагістыцы плануецца «расшываць» праз развіццё Трансарктычнага транспартнага калідора, сінхранізацыю МТК «Поўнач — Поўдзень» з марскім калідорам «Чэннай — Уладзівасток». Плануецца стварэнне суднабудаўнічых і суднарамонтных кластараў з расійскім удзелам у портах Мумбаі і Чэннаі, сумеснае будаўніцтва неатамных ледаколаў, супрацоўніцтва ў падрыхтоўцы арктычных экіпажаў і навуковай дзейнасці.
Для кадравага забеспячэння будучых сумесных праектаў Расія робіць стаўку на прыцягненне працоўнай сілы з Індыі на фоне прагназуемага дэфіцыту ў 3 млн работнікаў да 2030 года (падпісана адпаведная дамоўленасць). Папулярызаваць магчымасці атрымання адукацыі і працаўладкавання ў РФ будзе філіял Расійскага агенцтва па адукацыі ў Нью-Дэлі.
У рамках планаў павелічэння тавараабароту пашыраецца прысутнасць расійскіх банкаў у Індыі. Там ужо працуюць філіял «Газпрамбанка» (пададзена заяўка на адкрыццё другога), прадстаўніцтвы «Сбербанка» і «ВТБ» — першага банка, які выйшаў на мясцовы рынак 20 гадоў таму і адкрыў у Нью-Дэлі другі офіс з акцэнтам на лічбавыя рашэнні. Напярэдадні візіту У. Пуціна прадстаўніцтва ў Мумбаі адкрыў «Банк Расіі» (другое пасля КНР). Падобныя планы прасоўвае і «Альфа-банк».
Асобная ўвага нададзена інфармацыйнаму суправаджэнню пашыранага партнёрства. У індыйскай сталіцы са сваёй студыі пачаў вяшчанне тэлеканал «RT Індыя». Пяць з 29 падпісаных мемарандумаў датычацца менавіта ўзаемадзеяння ў медыйнай сферы. Масква падтрымала ініцыятыву Нью-Дэлі па стварэнні і правядзенні пад эгідай ШАС Форума цывілізацый, інаўгурацыя якога адбудзецца ў Індыі ў 2026 годзе. Звяртае на сябе ўвагу і сімвалізм падарунка Н. Модзі У. Пуціну — экземпляр старажытнаіндыйскага эпаса «Бхагавад-гіты» («Песня Бога») на рускай мове. Гэта адзін з найбольш вядомых і шанаваных тэкстаў індыйскай філасофіі: лічыцца, што без яго вывучэння немагчыма глыбокае разуменне культурнага кода індыйцаў — намёк больш чым празрысты.
Прыемна, што лідэры ў сваёй заяве адзначылі актывізацыю абменаў і кантактаў паміж экспертамі і аналітычнымі цэнтрамі двух краін. Падкрэслена, што многія гады гэты дыялог спрыяе паглыбленню ўзаемаразумення паміж стратэгічнымі і палітычнымі коламі, а таксама бізнесам. Дарэчы, напярэдадні саміту эксперты аналітычнага цэнтра, блізкага да Савета бяспекі Індыі, прапанавалі ініцыяваць стратэгічныя двухбаковыя дыялогі ў фармаце «другога трэка» па пытаннях бяспекі ў Еўразіі і Арктыцы.
Якія ж аналёгіі ўзнікаюць і якія высновы напрошваюцца ў кантэксце беларуска-індыйскай павесткі?
У лістападзе 2025 года на сустрэчы з паслом Індыі Ашокам Кумарам Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка таксама паставіў новую планку ўзаемнага тавараабароту — 2–3 млрд долараў у год. Гэта азначае, што пры яго шматгадовай максіме каля 600 млн (згодна з даступнай статыстыкай) і дамінуючай ролі калійных угнаенняў у структуры экспарту (у асобныя гады да 80%) спатрэбіцца рост у 3,5–5 разоў.
Ступень сур’ёзнасці і амбіцыйнасці пастаўленай задачы відавочна робіць вынікі 23-га саміту Пуцін — Модзі пэўнай «метадычкай» з пункту гледжання вывучэння (магчыма, запазычання) агульных падыходаў, сінхранізацыі прыярытэтаў, здольнасці да адаптацыі і больш чулага стаўлення да праблем і запытаў партнёраў, уключаючы ўмовы і межы ўзаемнага доступу на рынкі. Напэўна ў расійска-індыйскай павестцы, пры больш уважлівым разглядзе, знойдуцца нішы для ўбудавання інтарэсаў і Беларусі, напрыклад у інвестыцыйных праектах на Далёкім Усходзе і ў Арктыцы.
У той жа час, як уяўляецца, шматразовае павелічэнне тавараабароту з Індыяй пры яго цяперашнім узроўні і сыравіннай залежнасці (як і ў выпадку РФ) запатрабуе выпрацоўкі нетрывіяльнай нелінейнай стратэгіі, у аснове якой павінны першапачаткова быць закладзены адказы на наступныя важныя пытанні:
- ці здольна (ці гатова) беларуская прамысловасць у кароткі тэрмін кратна фізічна павялічыць і адаптаваць аб’ёмы вытворчасці экспартнай прадукцыі пад канкрэтныя, у тым ліку спецыфічныя патрэбы індыйскага рынку? Пры гэтым эксперты кажуць, што самога паняцця «індыйскі рынак» не існуе — існуюць рынкі асобных рэгіёнаў краіны;
- наколькі глыбокія нашы веды пра асаблівасці пераваг розных катэгорый індыйскага спажыўца, у тым ліку па групах тавараў і рэгiёнах (штатах) гэтай краiны;
- у якой ступені сёння запатрабавана і канкурэнтаздольна беларуская прамысловая прадукцыя ў Індыі і якая менавіта;
- ці існуе попыт і рэсурсы ў малога і сярэдняга бізнесу Беларусі для больш актыўнага гандлю з Індыяй і інвеставання ў гэтую краіну;
- які індыйскі імпарт найбольш цікавы Беларусі, у якіх аб'ёмах і да якіх межаў мы гатовы адкрываць рынак.
Відавочна, што вырашыць пастаўленую Прэзідэнтам задачу будзе магчымым толькі пры кансалідацыі агульных намаганняў — дзяржавы, прадпрыемстваў-экспарцёраў, профільных агенцтваў па падтрымцы экспарту, банкаўскага сектара, лагістычных аператараў, прыватнага бізнесу, а таксама экспертнай супольнасці.