Падзейны турызм прыносіць комплексны эканамічны эфект
Глабальны трэнд у турызме — змена парадзігмы ў філасофіі падарожжаў. На змену гонцы за колькасцю «адкрытых» новых краін прыходзіць імкненне да пошуку эмоцый, якія ствараюцца не толькі пэўнай мясцовасцю, але і звязаныя з падзеямі, што адбываюцца ў яе межах: культурнымі, спартыўнымі, музычнымі, этнаграфічнымі і гэтак далей. Глыбіня асабістых уражанняў пачынае цаніцца вышэй за геаграфічную пазначку ў нататніку.
У кантэксце гэтай эканамічнай мадэлі падзея разглядаецца не проста як свята ці забаўляльны мерапрыемства, а як стратэгічны інструмент тэрытарыяльнага брэндынгу, створаны на аснове культурнага кода і крэатыўных індустрыяў. Ён дазваляе невялікім або, скажам, дэпрэсіўным тэрыторыям заявіць пра сябе, у тым ліку на сусветнай арэне, прыцягнуць увагу медыя, турыстаў і інвестараў без глабальных капітальных укладанняў, выкарыстоўваючы менавіта сілу ўяўлення, таленту і залучанасці людзей, іх сотворчасць.
Ключавой асаблівасцю падзейнага турызму і адначасова яго годнасцю з’яўляецца той факт, што наведвальнік, акрамя доступу да аб’екта — білет у музей, нумар у гатэлі (традыцыйны турызм), атрымлівае эмацыйны шлейф, уражанні, якія застаюцца надоўга і фарміруюць лаяльнасць. Фестываль ці перформанс, напрыклад, існуюць у фармаце «тут і цяпер», што стварае ўнікальнасць моманту і стымулюе цікавасць гасцей. Нямалаважную ролю таксама гуляе сумеснае стварэнне каштоўнасці (co-creation), калі турыст перастае быць пасіўным спажыўцом, а становіцца ўдзельнікам: дапамагае арганізаваць імправізаваны спектакль, малюе мурал на фестывалі ці ўдзельнічае ў майстар-класе — яго эмацыйная прывязанасць да месца ўзрастае.
І трэба сказаць, што падзейны каляндар Беларусі прапануе сотні яркіх мерапрыемстваў круглы год як гасцям краіны, так і самім беларусам: ад маштабных фестываляў мастацтваў і гістарычных рэканструкцый да лакальных гастранамічных святаў, кірмашоў і этнаграфічных абрадаў у рэгіёнах. Напрыклад, летні музычна-турыстычны сезон у Мінску, які праходзіць ужо больш за дзесяць гадоў у Верхнім горадзе, а таксама на тэрыторыі Траецкага і Ракаўскага прадмесцяў. Што варта адзначыць, у сезоне бягучага года праграма праекта пашырана і выходзіць за межы гістарычнага цэнтра Мінска, што, па сутнасці, з’яўляецца індыкатарам паспяховасці і запатрабаванасці праекта. Або праводзімы ў Пінску ўжо шосты год запар фестываль духоўнай і акадэмічнай арганнай музыкі, дзе, акрамя сольных і ансамблевых вечароў, арганізаваны паказы нямога кіно пад гукі жывога органа. Такая дыверсіфікацыя падзей дазваляе зрабіць Беларусь прывабным напрамкам для розных катэгорый турыстаў: ад аматараў музыкі і спорту да любоўнікаў гісторыі і этнаграфіі.
Калі паглядзець на падзейны турызм праз прызму эканомікі, то з упэўненасцю можна казаць пра эфект «каскаднага ўплыву», калі кожны рубель, зароблены праз івент-турызм, цыркулюе ў мясцовай эканоміцы некалькі разоў, генеруючы дадатковую дабаўленую вартасць. сць прамыя даходы: продаж білетаў, мерчу, спонсарскія кантракты. Гэтыя даходы фіксуюцца адразу ў момант правядзення мерапрыемства. Ускосны эфект фарміруецца з расходаў гасцей у крамах, гатэлях, рэстаранах… Павышэнне ўзроўню даходаў работнікаў дадзеных прадпрыемстваў стымулюе попыт у адпаведным рэгіёне, што прыводзіць да ажыўлення эканомікі. Атрымліваецца так званы мультыплікатыўны эфект.
Але нельга не сказаць і пра рызыкі, бо, нягледзячы на высокі патэнцыял дадзенага напрамку, ёсць і падводныя камяні. Гэта «выгаранне тэрыторый», калі, дапусцім, занадта масавыя падзеі могуць разбурыць аўтэнтычнасць месца. Прынцыпова важна шукаць баланс паміж даступнасцю і захаваннем характару месца. Значную ролю гуляе, вядома ж, сезоннасць, бо падзеі часта кароткатэрміновыя. Выход бачыцца ў стварэнні ўстойлівай экасістэмы, дзе фестываль з’яўляецца толькі вяршыняй айсберга, аснова — круглагодная культурная асяроддзе. Падзея — базіс, яркая кульмінацыя, але яе дух неабходна падтрымліваць перманентна.
Івент-індустрыя — гэта «кола, якое трэба круціць пастаянна», бо крэатыўны прадукт вельмі залежны ад трэндаў і хутка старэе. Ён патрабуе дынамічнага абнаўлення, генерацыі новых ідэй і сэнсаў. Неабходна тонка спалучаць традыцыі і развіццё.
У апошнія гады Беларусь сапраўды робіць стаўку на развіццё падзейнага турызму і інфраструктуры для прыёму гасцей, што забяспечвае не толькі эканамічны рост, але і ўмацоўвае імідж краіны як сучаснай і адкрытай дзяржавы. Тут важна казаць не толькі пра фестывальную культуру. Гэтаму спрыяе развіццё спартыўных аб’ектаў: гарналыжныя курорты, лядовыя палацы, біятлонныя трасы, рэканструяваны стадыён «Дынама», які дазваляе праводзіць чэмпіянаты свету. Па-другое, дзелавы турызм: канферэнц-залы ў гатэлях класа люкс, «Мінск-Арэна» прыцягваюць бізнес-канферэнцыі, выставы і форумы, стымулюючы гасцінічны сектар і сумежныя паслугі. Асобная ўвага надаецца якасці сэрвісу. Гатэлі і рэстараны ўкараняюць міжнародныя стандарты абслугоўвання. Такім чынам, падзейны турызм трансфармуе культуру і крэатыўныя рэсурсы тэрыторыі ў эканамічныя выгады, што робіць яго важным элементам стратэгіі развіцця крэатыўнай эканомікі як на ўзроўні гарадоў, так і рэгіёнаў.
Вольга МАЦКО, аналітык Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў
Крыніца: «Беларусь сёння»
