18-ты саміт БРІКС у Нью-Дэлі прыцягнуў увагу многіх экспертаў і аналітыкаў. БІСД не быў выключэннем. Аналіз разнапланавых ацэнак дазваляе зрабіць наступныя вынікі.
З погляду агульнапрынятых параметраў саміт прызнаны паспяховым. Удзел лідараў быў на найвышэйшым узроўні. Агульная дэкларацыя з 140 пунктаў была прынята аднагалосна, мае ўсёабдымны, геапалітычна збалансаваны характар і можа лічыцца дасягненнем індыйскай дыпламатыі.
Для Індыі старшынства ў БРІКС працягнула яе палітыку мультыпрыяднання. Яно атрымала высокую адзнаку — атрымалася накіраваць групу напрамкам практычнага сектаральнага супрацоўніцтва. Краіна паказала здольнасць БРІКС пераадольваць рознагалосся, дасягаць кансэнсуса і дабівацца вынікаў па спрэчных пытаннях.
Дыскусіі паказалі непрыняцце Індыяй спроб вылучыць БРІКС як процівагу ці альтэрнатыву Захаду. БРІКС зарадзіўся як геаэканамічная ідэя і не меў намеру быць антызахадным альянсам, нават калі і геапалітыка паступова трансфармавала яго ў нешта большае. Стратэгічнае ўраўненне ў такім выпадку выглядае прыкладна так: БРІКС плюс G20 — але не БРІКС супраць G20 — раўняецца рэформам у ААН і Брэтан-Вудскай фінансавай сістэме. Сем з адзінаццаці сябраў БРІКС таксама ўваходзяць у “Групу дваццаці”, G20, таму перасячэнне іх інтарэсаў выглядае рэалістычна.
Нязменная пазіцыя Індыі зводзіцца да таго, што свет нашмат складанейшы, чым падзяленне на чорнае і белае, ён небінарны. Нью-Дэлі не падабаецца, калі іх прымушаюць абіраць бок, як гэта нярэдка робіць Захад. Саміт БРІКС у Нью-Дэлі (як і саміт ШАС ў Бішкецы) падкрэсліў зрух Індыі ў бок еўразійскага ўзаемадзеяння. Гэта кантрастуе з існуючай раней сітуацыяй і дэманструе яе даўнюю прыхільнасць прынцыпу стратэгічнага балансу.
Відавочным эфектам саміту стала далейшая размарозка адносін паміж Індыяй і Кітаем. Сама прысутнасць Сі Цзіньпіна ў Нью-Дэлі, яго першы за сем гадоў візіт у Індыю мелі сур’ёзнае значэнне. Аднак палітычны падтэкст іх сустрэчы з прэм’ер-міністрам Нарэндрай Модзі быў нашмат шырэйшы. Гэта не значыць, што ўсе разнагалоссі пераадолены. Кітай і Індыя працягнуць канкураваць за рынкі, тэхналогіі, палітычны ўплыў і стратэгічныя інтарэсы. Пытанне па межах таксама нікуды не знікла.
Магчыма, змяняецца нешта больш фундаментальнае, як гіпотэза аб тым, што канкурэнцыя ператварае дзве краіны на сістэмных стратэгічных праціўнікаў. Перамены ў гісторыі часта пачынаюцца дзякуючы новым палітычным формулам, і “партнёры, а не сапернікі” — гэта адна з іх. Падтрымка Кітаем (і Расіяй) “імкненняў Індыі граць значнейшую ролю” у Савеце Бяспецы ААН — гэта ўжо вялікае дасягненне. Кітай таксама ўскосна асудзіў леташні тэракт у Джаму і Кашміры, хаця і без узгадвання Пакістана і трансмежнага тэрарызму. Актыўны пошук Пекінам і Нью-Дэлі на саміце свайго месца ў мірным працэсе па Украіне ствараюць дадатковыя магчымасці для далейшай нармалізацыі адносін.
Будучыня БРІКС, як і раней, будзе вызначана разнастайнасцю, саперніцтвам і супярэчнасцямі. Аднак гэта не структурныя разломы. Магчыма, менавіта пластычнасць і гнуткасць дазваляюць групе дасягнаць кансэнсуса ва ўмовах канфлікту. Сіла блока ляжыць у здольнасці знаходзіць сферы агульных інтарэсаў, нягледзячы на палітычныя і эканамічныя адрозненні. БРІКС усё больш ператвараецца на інструмент дыверсіфікацыі глабальнага ўплыву, нават калі яшчэ не з’яўляецца альтэрнатыўнай архітэктурай бяспекі.
“Дух БРІКС”, які абапіраецца на ўзаемапавагу, суверэнную роўнасць і кансэнсус, зараз зазнае пераход ад канцэптуальных установак да аперацыяналізацыі галоўных тэм: да канкрэтных механізмаў фінансавання, гандлю і тэхналагічнага суверэнітэту. Фокус БРІКС уключае ў сябе традыцыйныя пытанні бяспекі і рэформы глабальных інстытутаў пры цэнтральнай ролі ААН адначасова з практычнай архітэктурай супрацоўніцтва: разлікамі ў нацыянальных валютах, трансмежныя плацяжы, механізмы дзяржаўна-прыватнага партнёрства, якія здольны знізіць залежнасць ад заходніх фінансавых структур.
Гуманітарны і сацыяльны контур асноўных тэм значна пашырыўся ад харчовай і энергетычнай бяспекі да традыцыйнай медыцыны і лічбавых сувязяў. Асаблівая ўвага была прыдзелена папярэджанню канфліктаў праз ліквідаванне іх прычын, палітычным і дыпламатычным інструментам вырашэння крызісаў, пашырэнню супрацоўніцтва з краінамі-партнёрамі ў тым, што тычыцца логікі інклюзіўнасці і паслядоўнасці старшынства.
Фінансавы трэк у БРІКС мае адзін з найбольш дынамічных шляхоў развіцця. Супрацоўніцтва пераходзіць ад дэкларацый да канкрэтных механізмаў і інстытуцыйных напрамкаў. Ключавы эфект дасягнуты шляхам стварэння альтэрнатыўнай інфраструктуры разлікаў, якая памяншае неабходнасць выкарыстоўваць долар. Дедаларызацыя будзе адбывацца з большасці не праз адмову ад долара, але праз агульнае скарачэнне неабходнасці яго выкарыстоўваць. Сістэма “BRICS Pay” можа стаць адным з інструментаў такога пераходу.
Новы банк развіцця надае групе інстытуцыйнае эканамічнае вымярэнне, а дыскусіі аб трансмежных плацяжах і альтэрнатывах празмернай залежнасці ад сучаснай фінансавай інфраструктуры адлюстроўваюць шырэйшую заклапочанасць пытаннямі ўстойлівасці. Старшынства Індыі паставіла менавіта гэтыя пытанні ў цэнтр абмеркаванняў на саміце. Лічбавыя плацяжы, лічбавыя валюты цэнтрабанкаў і лічбавая грамадская інфраструктура адкрываюць магчымасці для зніжэння транзакцыйных выдаткаў і спрашчэння трансмежнага эканамічнага ўзаемадзеяння.
У сферы ланцужкоў паставак заяўлена неабходнасць пераходу ад простага забеспячэння доступу да стварэння дабаўленай вартасці. Супрацоўніцтва ў галіне крытычна важных мінералаў, стварэнне сумесных прадпрыемств і развіццё глыбокай перапрацоўкі сыравіны дапамогуць краінам БРІКС сфармаваць больш устойлівыя і інтэграваныя эканамічныя сувязі.
Будучыня БРІКС у канчатковым выніку будзе залежыць не столькі ад колькасці сяброў, колькі ад здольнасці канвертаваць палітычную рыторыку ў інстытуцыйную дзейнасць. Давер да блока будзе ацэньвацца не па колькасці падпісаных дэкларацый, а па тым, ці вядуць яны да стварэння інстытутаў і рэсурсаў. Як можна ўявіць, дыпламатычная спадчына Індыі ў БРІКС атрымае ацэнку згодна не колькасці яе ініцыятыў, але згодна працэнту іх захавання і развіцця ў канкрэтныя праекты працягам наступных старшынстваў, а таксама мінімізацыяй ціску на геаэканамічнае супрацоўніцтва геапалітычнай фрагментацыі.
Індыйскія ініцыятывы аб стварэнні “тройкі” БРІКС пры ўдзеле папярэдняга, сучаснага і будучага старшынь, разам з лічбавым сховішчам, якое фіксуе вырашэнні, абавязкі і тэрміны іх рэалізацыі, маглі б забяспечыць эфектыўную паслядоўнасць у працы аб’яднання. Бо паслядоўнасць, пакрокавы падыход і цярплівасць — гэта найбольш жыццяздольныя стратэгіі.
Для Рэспублікі Беларусь, як краіны-партнёра, БРІКС, нягледзячы на ўнутраныя разнагалоссі і канкуруючыя інтарэсы, застаецца карысным інструментам шматбаковай дыпламатыі, а таксама стварае шырэйшыя магчымасці для дыверсіфікацыі гандлёва-эканамічных сувязяў.
