12–13 верасня ў Нью-Дэлі адбудзецца 18-ы саміт БРІКС.
У індыйскую сталіцу запрошаны ўсе лідары дзяржаў-членаў, а таксама краін-партнёраў, уключаючы Рэспубліку Беларусь.
У фокусе нацыянальных інтарэсаў нашай краіны на саміце, верагодна, будуць наступныя асноўныя тэмы.
Дэдаларызацыя. Краіны аб’яднання даўно шукаюць шляхі і спосабы павышэння бяспекі ўзаемаразлікаў, зніжэння залішняй залежнасці ад аднаго фінансавага канала.
Лічбавыя валюты цэнтрабанкаў краін — членаў БРІКС як элемент новай геаэканамічнай інфраструктуры для больш зручных і бяспечных трансгранічных плацяжоў (па версіі асобных расійскіх экспертаў, яны сталі інструментам «новай вайны» з боку Захаду). Індыя актыўна прасоўвае больш шырокае ўкараненне такіх валют і павышэнне ступені ўнутрыбрыксаўскай сумяшчальнасці фінансавых сістэм. Пры гэтым не ставіцца мэта поўнай ізаляцыі ад цяперашняй мадэлі. Галоўная задача — павышэнне ўстойлівасці.
Павелічэнне аб’ёмаў крэдытавання ў нацыянальных валютах пад аб’екты інфраструктуры і праекты ўстойлівага развіцця заклікана ўзмацніць ролю Новага банка развіцця БРІКС.
Больш цесная каардынацыя ў сферах ланцужкоў паставак, крытычна важных мінералаў, энергетычнай і харчовай бяспекі, прамысловай кааперацыі магла б вывесці БРІКС за рамкі дэкларатыўнай дыпламатыі. Хоць трансфармацыя гэтых амбіцый у агульную палітыку пакуль застаецца складанай задачай.
Немалаважная ўвага будзе ўдзелена супрацоўніцтву паміж малымі і сярэднімі прадпрыемствамі. Менавіта яны разглядаюцца як драйвер гандлёвага і эканамічнага супрацоўніцтва (у сілу большай гнуткасці), што актуальна і для беларуска-індыйскіх адносін.
Адным з важных дасягненняў Індыі з’яўляецца прасоўванне Стратэгіі эканамічнага партнёрства БРІКС да 2030 года.
У XXI стагоддзі геапалітычная канкурэнцыя ўсё часцей вядзецца праз тэхналогіі. Вось чаму тэхналагічнае ўзаемадзеянне ў БРІКС надзвычай важнае. Тэхналогіі становяцца новай «валютай», а штучны інтэлект вызначае стратэгічную канкурэнтаздольнасць.
Індыя мае намер прапанаваць механізм паскоранага вышуку і экстрадыцыі асоб, абвінавачаных у буйных фінансавых злачынствах (абмен следчай і фінансавай інфармацыяй, прамое ўзаемадзеянне паміж кампетэнтнымі органамі па вышуку, замарожванні і вяртанні выведзеных за мяжу актываў).
Разам з тым на фоне насычанай парадку дня і агульнага цырыманіялу Індыя, як дзеючы (чацвёрты раз) старшыня БРІКС, сутыкаецца са структурным выклікам — не проста правесці сустрэчу на вышэйшым узроўні, а сабраць разам краіны, інтарэсы і адзінства якіх у апошні час усё больш прыкметна разыходзяцца. За адзін стол трэба пасадзіць стратэгічных канкурэнтаў, энергетычных партнёраў, падсанкцыйныя дзяржавы, рэгіянальных супернікаў, краіны, якія развіваюцца, вядучыя індустрыяльныя дзяржавы — ва ўсіх у іх розныя адносіны з ЗША і заходнім светам у цэлым.
Зрэшты, шэраг экспертаў лічыць, што менавіта гэтае «адзінства і барацьба супрацьлегласцей», магчыма, і ёсць сапраўдная сутнасць і трываласць аб’яднання. Роўна як і дэфіцыт інстытуцыялізацыі, калі гнуткасць з’яўляецца як перавагай, так і ўразлівасцю.
Нядаўняе пашырэнне павялічыла стратэгічны ахоп БРІКС, але і ўскладніла дасягненне кансэнсусу, размыло інстытуцыянальную згуртаванасць з улікам няпростага працэсу «сацыялізацыі» новых членаў. Найбольш выразна гэтую дылему высвятліў канфлікт на Блізкім Усходзе. У яго арбіту ўцягнуты краіны блока, прычым як варожыя бакі. Адсюль яшчэ адзін выклік — зрабіць БРІКС больш функцыянальным, напрыклад, шляхам стварэння прасторы для кіраванай канкурэнцыі. Пры гэтым вырашэнне праблемы не абавязкова будзе азначаць ліквідацыю ўсіх рознагалоссяў. Яно можа заключацца ў прадухіленні незваротнай фрагментацыі.
У міжнароднай палітыцы недапушчэнне пагаршэння сітуацыі ўжо само па сабе лічыцца дыпламатычным дасягненнем. Самая вялікая геапалітычная рызыка і выклік заключаюцца ў магчымым ператварэнні БРІКС у аморфную платформу без агульнага стратэгічнага бачання.
Такім чынам, старшынства Індыі ў БРІКС прыпадае на вельмі няпросты пераходны перыяд. Яна прымае не проста чарговы саміт аб’яднання. Краіна ладзіць шматпалярнасці і стратэгічнаму балансіраванню своеасаблівы «стрэс-тэст».
Шматпалярнасць не азначае аўтаматычна больш мірную аб’ектыўную рэальнасць і ўсеагульны кансэнсус. Галоўнай задачай стратэгаў у Нью-Дэлі бачыцца пераўтварэнне намінальна ўзрослай геапалітычнай магутнасці БРІКС у эфектыўнае эканамічнае супрацоўніцтва. У краінах-членах няма недахопу ў амбіцыях і ідэях. Але ў сваёй большасці яны пакутуюць ад праблем з іх практычнай рэалізацыяй і ўзгодненасці дзеянняў. Аптымальным выхадам з сітуацыі можа стаць прынцып выбарачнай функцыянальнасці, калі яны не спрабуюць дасягнуць абсалютнага кампрамісу, але актыўна ўзаемадзейнічаюць у сферах агульных або супадаючых інтарэсаў.
Асноўныя выгады для Індыі будуць мець дыпламатычны і рэпутацыйны характар. Старшынства ў БРІКС — гэта доўгатэрміновая стратэгічная інвестыцыя Нью-Дэлі ва ўмацаванне сваіх пазіцый у новым глабальным парадку. Яго поспех дазволіць прадэманстраваць сумяшчальнасць палітыкі стратэгічнай аўтаноміі з дзейсным шматбаковым супрацоўніцтвам, а таксама пацвердзіць прэтэнзіі на права прадстаўляць у аб’яднанні інтарэсы больш шырокага Глабальнага Поўдня.
Чакаем, што голас Беларусі на саміце ў Нью-Дэлі прагучыць з традыцыйна праактыўнай наватарскай пазіцыяй, нягледзячы на статус краіны-партнёра. Прычым не менш выразна, выразна і кантрасна, як гэта было нядаўна ў Бішкеку, дзе да лідараў Расіі, Індыі і Кітая (фармат РІК) — ядра ШАС і БРІКС — быў звернуты заклік (па сутнасці, крык душы) наконт дэфіцыту прарыўных ініцыятыў. Якасць адносін гэтых краін як ядра альтэрнатыўнага геаэканамічнага цэнтра мае вырашальнае значэнне для поспеху абодвух аб’яднанняў. Паступальнае развіццё сувязей Нью-Дэлі з Масквой, працяг разрадкі з Пекінам стварылі спрыяльныя ўмовы для ўшчыльнення «укладзенай геаметрыі» РІК – ШАС – БРІКС і яе палітычнай «капіталізацыі». Гэта ў поўнай меры сузгоднена і з тэзісам Кіраўніка дзяржавы «інтэграцыя інтэграцый».
Відавочна, што пляцоўкі БРІКС і ШАС, якія аб’ядноўваюць (як прынята лічыць) краіны глабальнай большасці, ужо дастаткова паспелі для таго, каб пераходзіць ад агульных палітычных дэкларацый да канкрэтных практычных крокаў і больш дзейсна ўдзельнічаць у фарміраванні новага светапарадку.
Нават нягледзячы на розныя геапалітычныя інтарэсы краін-членаў, «дух БРІКС», змешваючыся з «духам Шанхая», ужо сёння па факце фіксуе контуры рэальнасці глабальнага свету, якая змяняецца. Таму, як здаецца, многае ў выніковай дэкларацыі 18-й сустрэчы БРІКС з вядомай доляй умоўнасці (з улікам намаганняў Нью-Дэлі пазбегнуць наратыву «супрацьстаяння Захаду») стане своеасаблівым пасланнем снежаньскаму саміту G20 у Маямі.
